De economie van het poldermodel

De economie van het poldermodel

  1. Inleiding

In de periode 2008 – 2017 heeft de Nederlandse economie in een forse depressie gezeten. Geen enkele spraakmakende econoom had ons hiervoor gewaarschuwd. Minder gehoorde economen, daarentegen, hadden uitvoerig geargumenteerde waarschuwingen laten horen, maar die waren aan dovemansoren gericht (Keizer, 2015). Ook hebben we gezien dat niemand van de mensen die in de Sociaal-Economische Raad, de Stichting van de Arbeid, het Ministerie van Sociale Zaken en de Bankraad van De Nederlandsche Bank zitting hadden, zich in de media kritisch heeft uitgelaten over de crisisbestrijding. Het Kabinet verwees naar de regels van de eurozone en een overgrote meerderheid van het Parlement voegde zich daarnaar. Het economisch liberalisme vertelt ons dat een markteconomie alleen in problemen kan komen door een teveel aan overheid, en het conservatisme vertelt ons dat regels er zijn om gehandhaafd te worden. Duitsland verenigt deze principes en Nederland volgde slaafs (Varoufakis, 2016, Dijsselbloem, 2017). Regels die in tijden van mooi weer zijn opgesteld, kunnen bij slecht weer wel eens heel verkeerd uitpakken. Tot op de dag van vandaag hebben we de Polder nauwelijks gehoord over deze “faut pas”.

Continue reading

Advertisements
Posted in Papers | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Cultuurmarxisme is een onzinnig begrip, want gebaseerd op een contradictie

Cultuurmarxisme is een onzinnig begrip, want gebaseerd op een contradictie

Naar aanleiding van de verschijning van de Nederlandse vertaling van het boek, dat Gramsci in de gevangenis heeft geschreven – “Alle mensen zijn intellectuelen” –, bespreekt Hubert Smeets het begrip cultuurmarxisme (NRC, Hubert Smeets, Politieke strijd in de bovenkamer, 31 mei, 2019). Het artikel gaat zo op in de commentaren van een aantal ‘rechtse mensen’, zoals Maarten Boudry en Paul Cliteur, dat een goede bespreking van het gedachtegoed van Gramsci er onder lijdt. Ik kom tot de conclusie dat de term cultuurmarxisme, zoals Hubert Smeets dat van Boudry overneemt, geen marxisme is, en dat de babyboomers, die ervan worden beschuldigd er aanhanger van te zijn, eerder te weinig dan teveel culturele strijd hebben geleverd.

Continue reading

Posted in Columns | Tagged , , , , | Leave a comment

Handelspolitiek en monetaire politiek

Handelspolitiek en monetaire politiek

In de NRC van 20 juni schreef redacteur Egbert Kalse een artikel over de relatie tussen de handelsoorlog die Trump aan het voeren enerzijds en de gevolgen die het heeft voor de monetaire politiek van de Fed en de ECB anderzijds. De centrale banken maken zich zorgen over de negatieve effecten van de handelsoorlog, voor de wereldeconomie. Ter compensatie overwegen ze een verlaging van de rente en de ECB overweegt het opnieuw opstarten van het aankoopprogramma.

Naar mijn idee is het onverstandig om het monetaire beleid te gebruiken, terwijl er geen echte macro-economische oorzaken aan de dreigingen ten grondslag liggen. Trump is een oorlog begonnen, omdat hij van mening is dat de Chinese overheid op een oneerlijke manier de prijzen van de Chinese goederen vaststelt. Vele landen zijn dit met hem eens. In dat geval tracht hij dus alleen een oneffenheid in de prijsstructuur te repareren. In perioden, waarin forse prijsaanpassingen plaats vinden, zullen de macro-economische aggregaten een dalend verloop hebben – een recessie dus. Maar als centrale banken op iedere dreiging van een recessie de rente laten dalen en de hoeveelheid geld in omloop laten stijgen, dragen ze bij aan de volatiliteit van prijzen en prijsstructuur. Vele centrale bank ‘watchers’ rapporteren elke dag of er al dan niet een rentedaling aankomt. Veel beter is bij te dragen aan de stabiliteit van het wereldsysteem door een stabiele rentevoet te hanteren. Bovendien is het verstandig om de hoeveelheid geld in omloop niet teveel te beinvloeden – laten de vragers naar kasgeld dat maar bepalen. Gezien de voortdurende dreiging van spaaroverschotten, zal die stabiele rente laag moeten zijn.

De depressie van de afgelopen jaren had een hele andere oorzaak. Maar ook toen lag de nadruk teveel op de mogelijkheden van de monetaire politiek, terwijl begrotingspolitiek en loonpolitiek toen een substantiele bijdrage hadden kunnen leveren. Dat is toen niet gebeurd – een grote fout. Maar laten we nu er verstoringen van micro-economische aard zijn, niet ons macro-economische apparaat weer in stelling brengen. Dat leidt alleen maar tot meer kunstmatig vastgestelde prijzen, en dus tot verdere noodzaak tot aanpassing.

Piet Keizer, Utrecht University School of Economics, 8-07-2019

Posted in Columns | Tagged , , , , | Leave a comment

Barry Eichengreen on Populism and Economic Uncertainty

Barry Eichengreen on Populism and Economic Uncertainty

Recently Oxford University Press published a book by Eichengreen “The Populist Temptation. Economic Grievance and Political Reaction in the Modern Era”. He argues that economic uncertainty is the cause of the rise of populism, rather than the need for a particular identity or culture. Sometimes an interview with the author is more telling than just reading the book. In an interview in a Dutch newspaper under the heading “Populists are economic illiterate” (Arnold de Groot, NRC, 1 June, 2019), Eichengreen shows his prejudices explicitly. It is culture or economic situation – not a complex interaction between the economic and the social process. He is an economic historian. He says that he is an economist, and therefore he considers the economic factor as the decisive one. As historian he has discovered that over the last 200 years populism in the Western world has always preceded by a period of economic uncertainty. So, the lesson from our economic history is that we should implement social policies to reduce economic uncertainty.

Continue reading

Posted in Columns, Multidisciplinary Economics | Tagged , , , , , | Leave a comment

Dijsselbloem in Trouw

Dijsselbloem in Trouw

Zaterdag 1 september publiceerde Trouw een interview met Jeroen Dijsselbloem. Het is opvallend hoe sterk de interviewer meegaat met de persoonlijke waardering van Dijsselbloem voor zijn Griekse tegenspeler. Inhoudelijk gaat het nauwelijks over de grote vraag of het pakket van bezuinigingen en hervormingen het herstel heeft bevorderd of belemmerd. Daar komt Dijsselbloem goed mee weg. We weten dat vele economen van naam – Stiglitz, Krugman, Galbraith, Summers, Sachs en Buiter bijvoorbeeld, pal achter de Griek stonden. Ook het IMF, het ECB en de Fed hadden ernstige bedenkingen bij het beleid van de Duitse minister van Financien, Schauble en Dijsselbloem. Maar wat echt niet kan, is de mededeling dat voorzichtige schattingen uitwijzen dat de Griek zijn land minstens honderd miljard heeft gekost. Dijsselbloem: “De duurste minister van Financien in de geschiedenis. Wie ook maar een beetje verstand heeft van de situatie enerzijds en van kosten-batenanalyse anderzijds, schaamt zich voor deze opmerking. Er is geen bronvermelding (!), maar uit het boek van Dijsselbloem blijkt dat Regling, de baas van het noodfonds en Wieser de naaste medewerker van Dijsselbloem, de bronnen te zijn. Een dergelijke ‘vinger in de lucht’- methode verdient geen publicatie.

 

Piet Keizer, professor of Economic Methodology, Utrecht University School of Economics, 13 – 09 – 2018

Posted in Columns | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

Het FD over het academisch economie-onderwijs

Het Financieele Dagblad over het academische onderwijs in de economie

Afgelopen vrijdag heeft een journalist van het FD een artikel geplaatst over het academisch onderwijs in de economie. Een onderdeel van zijn voorbereiding was een gesprek met mij over mijn boek dat vorig jaar door Amsterdam University Press gepubliceerd (zie de titel aan het einde van deze tekst). Toen het artikel geplaatst werd, bleek dat het FD een collega had gevraagd om kritisch te reageren; hij kreeg echter het boek, op basis waarvan het interview had plaatsgevonden, niet toegestuurd. Dit bleek een bron van misverstanden. Vandaar een korte reactie op de kritiek. de meeste voorbeelden zijn leuk om te lezen, maar ze raken mijn essentiele kritiek niet. Waar het echt mis gaat, zijn de volgende punten:

  1. Het boek van Acemoglu en anderen gebruikt de term ‘neoklassieke theorie’ niet eens.  Reactie: precies, zo erg is het al geworden. Ik ken het werk van Acemoglu goed, en de man is wars van theorie: hij ontwikkelt een institutionele boodschap, zonder ook maar 1 keer duidelijk te maken, welke gebeurtenissen als een prikkel werken, en welke niet. Hij gebruikt nooit enige referentie naar sociologie en psychologie. Het is ongelooflijk hoe chaotisch deze man omgaat met begrippen. Door niets te zeggen over zijn theoretische kader probeert hij ermee weg te komen.
  2. Het voorbeeld van de werking van de meloenenmarkt: als de prijs ervan daalt, gaan de mensen er meer van kopen. Reactie: een onderzoeker heeft een multi-disciplinair kader nodig om per geval te kijken of het economische, het sociale motief of het psychische motief een doorslaggevende rol speelt. Reduceren, zonder dat de onderzoeker weet waarvan, is dogmatisme. Zelfs een markt voor meloenen is institutioneel ingekaderd. Het effect van een prijsverlaging op de verkopers kan sociale en psychische gevolgen hebben. Als dat kleine landloze boeren zijn, die door de prijsverlaging geen bestaansminimum meer hebben, is een monodisciplinaire benadering onvoldoende.
  3. Realiteit kun je niet met wiskunde en logica vatten. Reactie: ik zeg dat je de realiteit niet alleen met de twee genoemde disciplines kunt vatten. Vooral econometristen laten zich alleen nog door deze twee vakken disciplineren. Dat is niet aanvaardbaar. Er is een gedragstheorie nodig, die aangeeft onder welke voorwaarden ( de zogenaamde restricties) de theorie geldt.
  4. De afschaffing van de dividendbelasting wordt door veel economen juist afgewezen als een instrument dat leidt tot optimale belastingheffing. Reactie: ik stel duidelijk dat economen geen analyse-instrument hebben, die leiden tot een morele afkeuring. In de sociologie zijn analyses, die met de economische geintegreerd kunnen worden, zodat moraliteit wel een positieve rol gaat spelen.
  5. Tal van opmerkingen over het milieu onderschrijf ik. Het is belangrijk te begrijpen dat de milieuproblematiek op zichzelf binnen het neoklassieke paradigma kan worden behandeld; het gaat immers over de relatie tussen mens en natuur. Maar ook hier moeten we weer zien, dat belangrijke beperkingen zijn, waardoor er te weinig oog is voor de economische relevantie van het vraagstuk; deze betreffen ook de mentaliteit en de moraliteit van mensen. In mijn boeken analyseer ik dat uitgebreid. In de onderwijsprogramma’s komt dit niet voor.

Een heel belangrijk punt, dat is weggevallen uit het interview betreft de neiging van mensen tot groepssolidariteit en daarmee samenhangende groepsrivaliteit. Daardoor kon mijn criticus daar helaas niet op reageren.

Aan de inhoud van het tegenartikel kan ik aflezen, dat hij mijn boeken niet heeft gelezen. Daar dit boek de context geeft, waarbinnen mijn stellingen zijn geformuleerd, kan hij de betekenis ervan niet kennen.

Voor studenten is het buitengewoon belangrijk om geconfronteerd te worden met een reeks van alternatieve perspectieven. Concurrentie is belangrijk – als ze ergens in de wereld een baan krijgen worden ze ook met een diversiteit aan analyses geconfronteerd.

Wat nu dreigt, is dat het neoklassieke denken steeds meer gebieden in de wereld veroverd. Echte kolonisatie – doodeng!

Het boek dat gerecenseerd zou worden is:

“Hoe de crisis het economische denken verandert; linkse en rechtse dogma’s ontrafeld, Amsterdam University Press (2017).

Het boek is een eenvoudige, kleinere versie van het boek dat Oxford University Press heeft uitgegeven [geschikt voor economie-studenten en alle geinteresseerden in het economie-debat]

Piet Keizer (2015), Multidisciplinary Economics, A Methodological Account. [geschikt voor gedragswetenschappers, die al een basis hebben.

Piet Keizer – Utrecht – 03-09-2018

 

Posted in Columns, Multidisciplinary Economics | Tagged , , , | Leave a comment

VOER VOOR ECONOMIESTUDENTEN

Voer voor economiestudenten

Komende week begint het nieuwe studiejaar. Vandaag het Het Financieele Dagblad een interview met mij gepubliceerd, waarin ik de studenten waarschuw voor het dogmatische karakter van de studie. Het is een cluster van neoklassieke theorie, waarbij de fundamenten niet expliciet worden gepresenteerd plus een hoeveelheid empirisch onderzoek, waarbij de theoretische onderbouwing onduidelijk blijft. Het vak gaat steeds meer de kant op van een discipline, die menselijk gedrag reduceert tot voorspelbaar en empirisch waar te nemen gedrag. De disciplinering bestaat dan louter uit de strenge toepassing van wiskunde en statistiek, waarbij de officiele statistieken voor onfeilbaar worden gehouden.

In mij boek “Multidisciplinary Economics, a Methodological Account” , uitgegeven door Oxford University Press (2015), heb ik de problematiek voor master-studenten uiteengezet. Voor bachelor-studenten heb ik de problemen behandeld op een eenvoudiger niveau in het boek “Hoe de crisis het economische denken verandert; linkse en rechtse dogma’s ontrafeld”, uitgegeven door Amsterdam University Press. Beide boeken bevatten vele practische voorbeelden, waarin we zien dat de toepassing van de dominante stroming grote problemen schept. Maar als economen alleen maar hebben geleerd 1 kant op te kijken, dan zal een betere oplossing niet worden gevonden. In een appendix vinden jullie een overzicht van de inhoud van beide boeken.

In de vorige tekst, die op deze website is gepubliceerd, heb ik in 4 bladzijden de problematiek nog eens samengevat, met aan het einde een studie-advies.

Veel succes met jullie studie – de wereld heeft goede economen nodig!

Appendix

Posted in Columns, Multidisciplinary Economics | Tagged , , , , , | Leave a comment

Tekstboekeconomie als belangrijke schakel in het neoliberale systeem

Tekstboekeconomie als belangrijke schakel in het neoliberale systeem

Inleiding

Komende week beginnen duizenden eerstejaarsstudenten aan een academische studie economie. Uit ervaring weet ik dat dit een uiterst boeiende discipline is, waarin wordt nagedacht over vraagstukken van groot persoonlijk en maatschappelijk belang.

Terugkijkend op 53 jaar ervaring aan een aantal Economische Faculteiten, inclusief een serie verblijven aan tal van buitenlandse universiteiten, moet ik zeggen dat de Bachelor fase een uiterst teleurstellend programma biedt, die op geen stukken na een goed overzicht biedt van wat er te koop is op dit gebied. In het vervolg zal ik zo kort mogelijk aangeven waar de grote problemen zitten.

Continue reading

Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , | Leave a comment

Is de Griekse crisis voorbij?

Is de Griekse crisis voorbij?

Caroline de Gruyter stelt vast dat de Griekse crisis voorbij is. Ik kom regelmatig in Griekenland, maar dat was me nog niet opgevallen. De begroting mag dan nu even in evenwicht zijn, maar als het even tegenzit, zijn de buitenlandse beleggers en investeerders zo weer vertrokken. Ook gaat ze voorbij aan het feit dat de belangrijkste oorzaak van de enorme stijging van de Griekse schuld is veroorzaakt door het bezuinigingsbeleid in alle leden-landen. Voor Griekenland kwamen de contra-productieve extra bezuinigingen, afgedongen door de Trojka, daar nog eens overheen. Ze bepleit meer centrale euro-instituties. Maar zouden de Duitse en Nederlandse politici werkelijk accoord gaan met de invoering van een centraal noodfonds die euro-obligaties kan invoeren en schulden kunnen kwijtschelden? Ik denk dat daarvoor het noodzakelijke zelf-inzicht ontbreekt. Ze hebben ernstige fouten gemaakt en er is nog geen begin van verbetering. Dit is niet de tijd om grotere politieke eenheden te vormen, die ondoordacht beleid gaan afdwingen. Zelf-reflectie en serieus overleg tussen autonome leden-landen werpt op den duur meer vruchten af.

Piet Keizer, professor of economic methodology, Utrecht University School of Economics.

Posted in Columns, Multidisciplinary Economics | Tagged , , , | Leave a comment

Barmhartigheid of besef van eigen schuld?

Barmhartigheid of besef van eigen schuld?

Afgelopen maandag werd in een hoofdredactioneel commentaar in Trouw gepleit voor kwijtschelding van Griekse schulden. “We zien dat de Grieken echt aan verbetering hebben gewerkt. Daar er nog veel leed is, moeten we de Grieken helpen hun ernstigste noden te verlichten”.

Deze houding geeft aan dat de economische analyse van Trouw volstrekt onrealistisch is. Nederland heeft de afgelopen 10 jaren Duitsland trouw gevolgd in een desastreus economisch beleid. De bezuinigingen in de eurozone werkten contra-productief voor alle landen. Voor Griekenland waren de extra bezuinigingen en loonsverlagingen de belangrijkste bron van de stijging van hun schuldquote! Nu de Griekse overheid zoveel taken heeft laten vallen dat haar uitgaven niet meer hoger zijn dan haar inkomsten, zeggen we dat de Grieken zich verbeterd hebben.

Continue reading

Posted in Artikelen, Multidisciplinary Economics | Tagged , , , , , | Leave a comment