DICTEREN FINANCIELE MARKTEN HET BELEID VAN OVERHEDEN?

Dicteren financiële markten het beleid van overheden?

‘We hadden geen keus’ zei onze minister van financien, Dijsselbloem onlangs: ‘De financiële markten dwongen ons tot een bezuinigingsbeleid’. Kennelijk dwongen deze markten de Amerikanen en de BRIC-landen tot een stimuleringsbeleid. Onderzoek van Eichengreen wijst uit dat de economische prestaties van de genoemde landen veel beter zijn dan die van de bezuinigers. Er is hier iets anders aan de hand. Duitsland en Nederland volgden de klassiek-liberale principes, terwijl in vele andere landen politici de tekstboeken economie lieten voor wat ze waren. De instituties van de eurozone, zoals in 1992 in het Verdag van Maastricht vastgesteld, bleken geen rekening te hebben gehouden met de mogelijkheid van een depressie – typerend voor de hoofdstroom van de economie die onze universiteiten domineert: ‘een vrije-markteconomie is een stabiel systeem, en als er grote problemen zijn, moeten we de invloed van de overheid terugdringen’

De eurozone maakte de fout om te denken dat de mondiale financiële markten dezelfde mening waren toegedaan.

Alsof er geen andere visies zijn ten aanzien van een markteconomie in depressie. In mijn boek ‘Hoe de crisis het economisch denken verandert; linkse en rechtse dogma’s ontrafeld’, leg ik de methodologische structuur van de hoofdstroom , dat is het neoklassieke denken, uit. Methodologie denkt na over de constructie van vooronderstellingen en allerlei hulpassumpties, die met elkaar de analytische basis vormen van de daaruit afgeleide beweringen over de dagelijkse practijk. Het blijkt dat er ernstige constructiefouten in het neoklassieke bouwwerk zitten. Studenten worden eenzijdig opgeleid, en maken systematische fouten als ze eenmaal in de maatschappij een bepaalde functie vervullen. In het hierboven aangehaalde boek bespreek ik vervolgens een reeks heterodoxe benaderingen. Van elke besproken stroming valt iets essentieels te leren. De hoofdboodschap van de heterodoxie is, dat vrije markten niet alleen een overheid nodig hebben om regulerend op te treden. Ze hebben ook personen nodig die zelfbeheersing tonen en over de vaardigheid beschikken om met andersdenkenden constructief te communiceren. In de practijk van alledag zijn mentale en sociale problemen een enorme brriere om de economische problemen op te lossen. De irrationele Trump mobiliseert de woede van blanke laaggeschoolde Amerikaanse arbeiders, die hun innerlijke agressie projecteren op allerlei vreemdelingen en vijanden, zoals Moslims en Latino’s. Dat is precies de verkeerde strategie – zo worden mensen nog irrationeler en immoreler. Zonder een multidisciplinaire aanpak zal ook een ervaring zoals die van Luyendijk (‘het kan niet waar zijn’) nooit een plek krijgen in het wereldbeeld van de academische econoom – en dat is erg.

Universiteiten worden voornamelijk met behulp van belastinggeld gefinancierd. Het volk wil daarvoor goed functionerende academici voor terug. Met name alpha/gamma studenten moeten leren dat er altijd verschillende visies en daaruit afgeleide belangen zijn, en dat ze uiteindelijk zelf hun oordeel moeten kunnen vaststellen. De economische wetenschap heeft een sterke neiging tot imperialisme: elk maatschappelijk fenomeen kan afdoende met behulp van de orthodoxe economie worden verklaard. Dergelijke vorming van monopolies op basis van reductionisme is de dood in de pot. Ook wetenschappelijke disciplines moeten zichzelf leren beheersen. De situatie aan westerse universiteiten staat ver af van het ideaal. Massa’s juristen, fiscale economen en accountants zijn in dienst van grote bedrijven, die hun klanten exploiteren en overheidsregels negeren, op basis van een universitaire opleiding. Je hoeft geen Trump te zijn, om daar vraagtekens bij te zetten.

Terug naar de beginvraag: financiële markten zijn dan weer te optimistisch, en dan weer te pessimistisch. Maar ze zullen niet louter kijken naar schuldquotes wanneer ze de kredietwaardigheid van een bedrijf of een land beoordelen. Japan heeft al heel lang een hoge schuldquote; toch leidt het niet aan wegstromend kapitaal. De Japanse cultuur staat niet toe tegenover de buitenwereld te erkennen dat ze bankroet zijn. De Griekse schuldquote daarentegen, was nog niet heel hoog, toen het kapitaal wegstroomde – ze bleken geknoeid te hebben met de cijfers. Mentaliteit en cultuur doen ertoe!

Referentie: Piet Keizer (2016), Hoe de crisis het economische denken verandert; linkse en rechtse dogma’s ontrafeld, Amsterdam University Press| paperback| 19,95 | ISBN: 978 94 6298 90 4853 194 3 | vanaf 17 november in de boekhandel en in webshop via AUP.NL

Auteur: Piet Keizer, Associate Professor of Economic Methodology, Utrecht University School of Economics, 10/11/2016

Aantal woorden: 650

 

 

Advertisements
This entry was posted in Artikelen, Multidisciplinary Economics and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s